Bản in

XÂY DỰNG THƯ VIỆN THÂN THIỆN GÓP PHẦN GIÁO DỤC PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ -HÌNHH THÀNH VĂN HÓA ĐỌC TRONG GI

Từ lâu, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra đọc sách cùng trẻ sẽ cung cấp một trong những cơ hội tốt để tiến hành hội thoại, qua đó giúp trẻ xây dựng, phát triển ngôn ngữ nói, đặc biệt là khi trẻ tham gia vào việc trả lời câu hỏi và cùng thảo luận về nội dung cuốn sách


XÂY DỰNG THƯ VIỆN THÂN THIỆN GÓP PHẦN GIÁO DỤC PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ -HÌNHH THÀNH VĂN HÓA ĐỌC TRONG GIÁO DỤC MẦM NON
Từ lâu, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra đọc sách cùng trẻ sẽ cung cấp một trong những cơ hội tốt để tiến hành hội thoại, qua đó giúp trẻ xây dựng, phát triển ngôn ngữ nói, đặc biệt là khi trẻ tham gia vào việc trả lời câu hỏi và cùng thảo luận về nội dung cuốn sách. Sách - với nhiều hình ảnh minh họa thú vị và văn bản đơn giản là cơ hội tốt nhất để khuyến khích trẻ em nói về những gì đang xảy ra trong những hình ảnh và cốt truyện. Khi trẻ lớn lên, cuốn sách rất quan trọng trong việc giúp trẻ bộc lộ những ý tưởng mới, từ mới, và thế giới mới. Có thể thấy chất lượng, khả năng sử dụng ngôn ngữ rất quan trọng đối với nền tảng kĩ năng xã hội và tư duy.
Nghiên cứu của nhiều nhà khoa học đều khẳng định rằng tới 90% trí não của trẻ được phát triển hình thành trước tuổi lên 5. Họ chỉ ra rằng sự phát triển trí não của trẻ thông qua hoạt động vui chơi trong tự nhiên để từ đó hình thành kĩ năng xã hội, cảm xúc thẩm mĩ, thể chất và sự phát triển nhận thức. Các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng khả năng sử dụng ngôn ngữ được hình thành từ khi trẻ mới sinh ra chứ không phải đến khi chúng chính thức tới trường học Nhiều công trình nhấn mạnh sự quan trọng của thời kì thơ ấu tới khả năng đọc viết, từ khi trẻ sinh ra tới lúc 5 tuổi là quãng thời gian có ảnh hưởng nhiều nhất.

Hầu hết kĩ năng sử dụng ngôn ngữ nói tự nhiên của trẻ nhỏ được phát triển thông qua việc nói chuyện trực tiếp với người khác và thông qua việc quan sát một quá trình giao tiếp- quá trình người khác nói. Tuy nhiên, khả năng đọc và viết văn bản giấy mới là biểu hiện thực sự của việc dùng ngôn ngữ, nó không phải đơn giản là việc học khô cứng đơn thuần có thể hoàn thành trong một thời gian ngắn, mà đó là cả một quá trình. Khả năng đọc viết không phải là việc đọc và viết một cách cơ học, mà đó là việc sử dụng tốt mọi khía cạnh ngôn ngữ trong mọi ngữ cảnh giao tiếp của nhiều môi trường văn hóa, xã hội khác nhau.
Trong các phương pháp giúp trẻ làm quen với đọc viết thì hoạt động cùng chia sẻ đọc là một hoạt động quan trọng nhất. Cùng chia sẻ đọc với trẻ, người lớn phải sử dụng một giọng đọc, một ngữ điệu phù hợp với nội dung của sách, và vì thế gián tiếp giúp trẻ nhận thức các môi trường giao tiếp khác nhau. Đọc sách cho trẻ không chỉ giúp trẻ phát triển vốn từ, cách thức sử dung ngôn ngữ mạch lạc, cung cấp nội dung câu truyện, mà còn giúp trẻ cảm nhận về phong cách dùng ngôn ngữ: phong cách của tác giả viết sách và phong cách của người đọc; đồng thời qua đó dần dần hình thành cho chúng phong cách sử dụng ngôn ngữ riêng biệt.
Giáo dục phát triển ngôn ngữ được xác định là một lĩnh vực giáo dục phát triển quan trọng trong chương trình giáo dục mầm non (Chương trình giáo dục mầm non tập trung vào 5 lĩnh vực giáo dục phát triển: thể chất; nhận thức; ngôn ngữ; tình cảm, kỹ năng xã hội và thẩm mỹ). Lĩnh vực giáo dục ngôn ngữ và văn học giúp trẻ hình thành và phát triển nền tảng nhân cách và các năng lực cá nhân: năng lực giao tiếp, năng lực tư duy sáng tạo, năng lực thẩm mỹ, năng lực cảm thụ văn học và những phẩm chất tốt đẹp, những quan niệm sống và phép ứng xử nhân văn; giúp trẻ nhận biết được ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp quan trọng và phương tiện tư duy của con người, là công cụ để học tốt tất cả các môn học. Việc làm quen với các tác phẩm văn học giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, nuôi dưỡng hứng thú đọc sách và khám phá tác phẩm văn học. Việc xây dựng môi trường ngôn ngữ thông qua môi trường giao tiếp và môi trường chữ viết trong và ngoài lớp học đã rất được chú ý từ sớm nhằm tạo cho trẻ điều kiện phát triển ngôn ngữ thuận lợi.
Vụ GDMN đã chỉ đạo thực hiện chuyên đề “Văn học và chữ viết” trong các trường mầm non. Trong đó, chú trọng phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua giao tiếp và làm quen với các tác phẩm văn học, khuyến khích việc đọc sách cho trẻ nghe trong hoạt động học và chơi ở các góc.
Tại các lớp mầm non, các góc thư viện, sách truyện đã được quan tâm xây dựng. Hệ thống giá, kệ được sắp đặt tạo ra một không gian riêng cho trẻ hoạt động. Các sách, truyện tranh, thơ ca, câu đố… phù hợp với trẻ được sắp xếp và thay đổi linh hoạt tạo hứng thú cho trẻ. Tại góc thư viện, cô và trẻ cùng chia sẻ đọc sách trong hoạt động phát triển ngôn ngữ: đọc thơ, truyện kể, câu đố …; tổ chức cho trẻ kể chuyện, tham gia các trò chơi đóng vai theo tác phẩm văn học…Trong hoạt động chơi ở các góc, trẻ được tự do làm quen với sách, chia sẻ việc đọc sách với các bạn trong nhóm nhỏ hoặc đọc sách độc lập.

Cùng chia sẻ đọc không giới hạn trong phạm vi các sách truyện mà mở rộng ra là ở mọi văn bản in bằng kí hiệu (kí tự hoặc hình vẽ biểu thị) ở logo, slogan, thông cáo, dấu hiệu quảng cáo, biển chỉ đường….
Cùng chia sẻ đọc còn là sự hướng dẫn trẻ tập tô theo những hình vẽ, những kí tự chữ cái. Đây là hoạt động khắc họa trí nhớ cần thiết đối với trẻ. Mặt khác trong quá trình hoạt động cùng trẻ người lớn chú ý tới tính vừa sức nhưng cũng cần kết hợp với việc đặt nhiều câu hỏi như: câu hỏi kiểm tra trí nhớ, câu hỏi logic và đặc biệt là câu hỏi mang tính thử sức để trẻ phán đoán trả lời. Có như vậy việc chia sẻ đọc mới đạt hiệu quả hữu hiệu và tạo nên sức cuốn hút và hứng thú đối với việc đọc.
Xác định gia đình là môi trường học tập quan trọng đối với trẻ, Vụ GDMN cũng chỉ đạo triển khai việc tuyên truyền cha mẹ trẻ việc tạo góc sách cho trẻ tại gia đình, hướng dẫn cha mẹ sắp xếp thời gian đọc sách cùng trẻ, đồng thời, hướng dẫn việc lựa chọn và cách thức cùng đọc sách với trẻ tại gia đình. Thông qua hoạt động giao tiếp giữa trẻ với người thân, trẻ học được rất nhiều các vấn đề khác nhau về ngôn ngữ, củng cố và mở rộng các bài học tại trường. Trường mầm non luôn khuyến khích phụ huynh trở thành một bộ phận thân thiết không thể thiếu trong chương trình dạy đọc viết cho trẻ. Việc giúp trẻ sớm làm quen với sách, với việc đọc viết ngày càng được các bậc cha mẹ chú ý, nhiều gia đình thực hiện sớm hơn ngay từ khi ở giai đoạn sơ sinh.
Thực tế đã chứng minh rằng kĩ năng đọc viết sẽ ảnh hưởng rất nhiều tới kết quả học tập của trẻ cũng như sự thành công sau này của trẻ. Vì thế, giúp trẻ làm quen sớm với môi trường đọc viết là một yêu cầu tất yếu và cần thiết. Qua đó, xây dựng được cho trẻ một thói quen đọc sách, một niềm đam mê với sách từ thuở ấu thơ, góp phần hình thành văn hóa đọc cho trẻ khi trở thành một công dân trưởng thành.
Như đã trình bày, những hình thức ban đầu của việc việc xây dựng hệ thống thư viện thân thiện trong các trường mầm non hiện nay bước đầu được chú ý. Tuy nhiên, rất nhiều cơ sở giáo dục mầm non ở tại các điểm trường lẻ, các vùng khó khăn gặp nhiều hạn chế khi xây dựng góc thư viện cho trẻ. Do diện tích phòng học chật chội, trang thiết bị thiếu thốn, kinh phí cho việc mua sách, tài liệu hạn chế…nên việc xây dựng góc sách cho trẻ còn khó khăn. Tại các nơi đã triển khai, cũng thiếu các nguồn lực để đầu tư thêm tài liệu, sách truyện, kệ giá…để xây dựng góc sách truyện được phong phú hấp dẫn và đáp ứng nhu cầu của trẻ. Việc khai thác và sử dụng hiệu quả các góc sách cũng là một vấn đề cần được lưu tâm.
Bên cạnh đó, các trường thường thiếu tủ sách dùng chung cho giáo viên, đặc biệt ở các trường vùng khó, giáo viên gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận với các tài liệu hướng dẫn thực hiện nội dung chuyên môn cũng như cập nhật các văn bản chỉ đạo. Cần xây dựng tủ sách dùng chung trong các trường mầm non để mỗi khi giáo viên cần tra cứu tài liệu, tham khảo để xây dựng kế hoạch dạy học không phải vất vả tìm kiếm, hoặc tránh tình trạng vì nguồn tài liệu hạn chế nên GV có thể không muốn tham khảo, lâu ngày sẽ không có thói quen đọc sách, tìm tòi ứng dụng cái mới trong dạy học.
Việc huy động các nguồn lực cùng chung tay xây dựng thư viện thân thiện trong trường mầm non đang trở thành một nhu cầu bức thiết. Thư viện cần thân thiện về nội dung, với những lài liệu phù hợp với nhu cầu của cô và trẻ, thân thiện về không gian và thời gian với người đọc. Hệ thống kệ giá trong phòng học tại các nhóm trẻ, lớp mẫu giáo cần phù hợp, trong tầm tay và tầm mắt để trẻ dễ quan sát, lấy cất, đặc biệt là hệ thống sách truyện cần phù hợp với tâm sinh lý của trẻ, đa dạng, sinh động, hấp dẫn, để lôi cuốn sự chú ý của trẻ. Từ đó, trẻ sẽ tích cực khám phá, sử dụng, hình thành thói quen đọc sách.

Việc tạo một góc sách tại gia đình và gây dựng thói quen cùng đọc sách với trẻ ở các bậc phụ huynh cũng chưa trở thành một thói quen văn hóa rộng rãi trong các gia đình, vì cha mẹ có thể bận công việc và chưa ý thức được tầm quan trọng của việc đọc sách đối với trẻ, nhất là các vùng khó khăn, vùng miền núi, dân tộc thiểu số.
Do đó, cần thiết phát động những chương trình, kế hoạch cụ thể để triển khai xây dựng thư viện thân thiện: tăng cường chia sẻ đọc và hình thành thói quen đọc, văn hóa đọc trong nhà trường, gia đình, cộng đồng, giúp trẻ mầm non có những nền tảng cơ bản để trở thành người đọc độc lập, từ đó trở thành những người chủ động học tập suốt đời.
Sưu tầm: Giang Thị Hải An

 




Tin mới nhất Tin mới nhất